Een huis dat een nationaal monument werd
Il Vittoriale degli Italiani is geen gewoon huis. Het is een uit de hand gelopen project van Gabriele D'Annunzio, de Italiaanse dichter, oorlogsheld en buitenmens, die hier vanaf 1921 tot zijn dood in 1938 woonde en het complex langzaam liet uitgroeien tot een excentrieke verzameling van villa's, oorlogstuigen, paviljoens en tuinen op een heuvel boven Gardone Riviera.
In 2026 is Il Vittoriale een van de meest bezochte musea aan het Gardameer en is het door de Italiaanse staat erkend als nationaal monument. Het is een vreemde mix van persoonlijk huis, oorlogsmuseum, openluchttheater en culturele site — typisch D'Annunziaans, want hijzelf hield zich nergens bij één identiteit.
Voor 2026 gelden zomer-openingstijden dagelijks 9-20 uur (kassa sluit een uur eerder) en winter-tijden 9:30-17:30 op zaterdag, zondag en feestdagen. Tickets gaan van €12 (Pad B: park + 2 musea) tot €18 (Pad A: park + 3 musea + rondleiding Prioria). Reserveren vooraf is sterk aangeraden, vooral in juli-augustus. Let op: tot maart 2026 zijn het Mausoleum en het Auditorium gesloten voor restauratiewerk.
Het complex ligt in Gardone Riviera, op 5 km van Salò en 25 km van Sirmione. Met de auto goed bereikbaar; ook met de bus en de boot (Navigarda-halte Gardone Riviera op 15 minuten lopen).
De Prioria: het hoofdhuis met alle eigenaardigheden
Het hart van Il Vittoriale is de Prioria — D'Annunzio's privé-woning. Vanaf 1921 paste hij het oorspronkelijke negentiende-eeuwse huis (de villa van een Duitse kunsthistoricus die in WO I in beslag was genomen) ingrijpend aan, ontwerpend door architect Giancarlo Maroni.
De woning is geen rationele indeling maar een verzameling van kamers met thematische namen en aankleding: het 'Bloedkamer' met rode wanden, het 'Schipkamer' met scheepsdecor, het 'Cellule del Lebbroso' (kamer van de melaatse) waar D'Annunzio mediteerde. De kamers zijn klein en donker — D'Annunzio hield niet van veel daglicht.
Wat de plek bijzonder maakt zijn de duizenden voorwerpen: oosterse vazen, boeken (D'Annunzio had ruim 33.000 boeken), klassieke beelden, kostbare textielen, oude wapens, religieuze kunst en symbolische voorwerpen. De stijl is een ongeordende mix van Art Nouveau, Renaissance, Oriëntalisme en persoonlijke memorabilia.
De rondleiding door de Prioria duurt ongeveer 30 minuten en is alleen mogelijk met een gids (in Italiaans, Engels of Duits — niet in het Nederlands). Reserveren is verplicht.
Vanaf 2024 zijn de werkkamer van D'Annunzio en de slaapkamer, eerder gesloten voor publiek, tijdelijk geopend voor speciale rondleidingen op vrijdag- en zaterdagochtenden. In 2026 wordt dit voortgezet.
Let op: in de Prioria mag je geen foto's maken. In de tuinen en aan de oorlogsschepen wel.
De Puglia: een echt oorlogsschip op een berg
Een van de meest opvallende elementen van Il Vittoriale is de Nave Puglia — een echt Italiaans oorlogsschip uit 1898 dat aan D'Annunzio is geschonken door de Italiaanse marine in 1923. Hij liet het schip ontmantelen, naar de heuvel boven Gardone transporteren en daar half ingegraven in de berghelling herbouwen.
Het schip ligt half boven de grond, met de boeg richting het meer wijzend. Je kunt over de dekken lopen, in de officiersmess kijken en de geschutskoepels bezichtigen. Het is een vreemde gewaarwording om een echt slagschip op 100 meter boven een meer te zien.
In een ander deel van het terrein staat het 'Mas 96', de torpedoboot waarmee D'Annunzio in 1918 aan de raid van Buccari deelnam — een Italiaanse maritieme operatie tegen de Oostenrijkse marine. Het is een van de weinige bewaarde Italiaanse torpedoboten uit WO I.
Elders staat het vliegtuig SVA-10 waarmee D'Annunzio in 1918 over Wenen vloog om duizenden pamfletten te laten vallen — een spectaculaire propaganda-actie die hem in heel Europa beroemd maakte.
Deze militaire memorabilia zijn niet ironisch bedoeld: D'Annunzio zag zichzelf als oorlogsheld en wilde dat zo herdacht worden. De combinatie met de poëtische tuinen en luxe villa-vertrekken is voor de hedendaagse bezoeker vaak onthutsend.
De tuinen, het amfitheater en de tombe
De tuinen van Il Vittoriale zijn ontworpen om de bezoeker geleidelijk omhoog te leiden door verschillende thematische zones — van Italiaans-formeel tot wild-mediterraan tot strikt-militair.
Aanrader om de bovenste tuin niet over te slaan: hier ligt het amfitheater (1953 voltooid, na D'Annunzio's dood) met uitzicht over het Gardameer. In de zomer zijn er regelmatig concerten en theaterproducties — in 2026 onder andere uitvoeringen van Aida en een Verdi-festival in juli. Tickets afzonderlijk via vittoriale.it.
Op de hoogste punt van het terrein staat het Mausoleum van D'Annunzio — een afgesloten ronde structuur waarin hij begraven ligt naast leden van zijn familie en kameraden uit de Eerste Wereldoorlog. Vanaf de balustrade rondom heb je het mooiste uitzicht over Gardone Riviera en het meer.
De rondgang door de tuinen duurt 1,5-2 uur op een normaal tempo. Goede schoenen aan te bevelen — veel trappen en kasseien. Er is een kleine bar in het bovenste deel voor een rust-pauze.
Praktisch: tickets, reserveren en eten
Ticketprijzen 2026: - Pad B (park + 2 musea): €12 volwassenen, €10 gereduceerd - Pad C (park + 3 musea): €15 volwassenen, €12 gereduceerd - Pad A (park + 3 musea + rondleiding Prioria): €18 volwassenen, €14 gereduceerd
Reserveren via vittoriale.it. In juli en augustus minimaal een week vooraf voor de Prioria-rondleiding.
Met de auto: afslag Salò op de A4, daarna de SS572 richting Gardone Riviera. Een grote parking ligt direct bij de ingang (€3 per uur, €15 voor een hele dag).
Met de bus: lijn 26 vanaf Brescia of Salò stopt bij Gardone. Een korte wandeling omhoog naar de ingang.
Met de boot: Navigarda heeft een halte in Gardone Riviera. Vanaf de aanlegplaats is het 15 minuten omhoog naar Il Vittoriale.
Eten ter plaatse: een kleine bar in het amfitheater-deel, een restaurant 'Caffè degli Italiani' bij de ingang (€20-30 per persoon). Voor uitgebreidere keuze is Gardone Riviera op 5 minuten lopen.
Reken voor een volledig bezoek (tuinen + Prioria + Puglia + tombe) op 3-4 uur. Plan een halve dag in.